Over de omgang met Alfa-mannen

Goed, nog één keer dan. Zomergasten.

Ondanks (of juist door) de vlotte babbel van Zomergast en telecom-goeroe Ben Verwaayen, was het mooiste moment gisteren een stilte.

Ik moet toegeven dat ik niet de hele aflevering heb uitgekeken. Er zaten interessante onderdelen in, de lichte en de duistere zijde van het vrije ondernemerschap, de speech van Steve Jobs aan Stanford die ik nog niet eerder had gezien - maar voor mijn smaak ook te veel ego en abstract management-jargon (en te weinig zelfreflectie en bereidheid om twijfel en onzekerheid echt te omarmen), om drie uur lang interessant te blijven.

Maar goed, dat mooiste moment. Ben Verwaayen had net, zoals hij al een paar keer had gedaan, een suggestie van interviewer Jan Leyers van tafel geveegd. Nee, dat had er helemaal niets mee te maken. Het gebeurde met de dwingende achteloosheid die veel hoge managers zich eigen hebben gemaakt, en die lijkt te zeggen: "Ach ja, dat kun jij nu wel denken, knul..."

Wat dit moment anders maakte was de reactie van Leyers. Hij sputterde niet tegen, hij knikte niet, hij keek niet op zijn blaadje wat het volgende fragment was. Hij keek Verwaayen alleen maar strak en onbewogen aan.

Het was even stil. Zonder de ruimte om door te gaan alsof er niets was gebeurd, en zonder het tegengas dat vaak brandstof is voor het motortje van Alfa-mannen, leek Verwaayen niet anders te kunnen dan bij zichzelf te rade gaan.
"Tja," zei hij. "Misschien was dat iets te snel geconcludeerd."

Gewoon kijken, zonder iets te doen. Een aardige om te onthouden, als we een Alfa-man de kans willen geven na te denken over iets wat hij het liefst buiten zijn belevingswereld wil houden.

Leiderschap onder druk

Zomergast Jolande Withuis werd gisteren tijdens de uitzending helaas geveld door een migraine-aanval. Heel naar voor haarzelf, en jammer ook omdat het een interessant gesprek was.
Ze had nog net het fascinerende fragment ingeleid waarin verzetsman Pim Boellaard werd geïnterviewd, een week na zijn bevrijding in het kamp Dachau, met het schampschot van een SS-kogel nog op zijn hoofd.

Boellaards levensverhaal, opgetekend door Withuis in haar boek "Weest manlijk, zijt sterk", is heel bijzonder: hoe een blijkbaar wat stijve doorsnee-man uit een nogal bekrompen milieu onder de moeilijkste omstandigheden boven zichzelf uitsteeg, en een held werd.

Welke eigenschappen maakten hem nu zo bijzonder? Allereerst moed. Wie tijdens een verhoor SS-baas Himmler recht in de ogen kijkt en zelfs pittig van repliek dient, heeft lef. En wie in het kamp met gevaar voor eigen leven weigert om een medegevangene af te ranselen als hij daar bevel toe krijgt, maakt duidelijk dat hij zich op geen enkele manier zijn integriteit laat afnemen.

Daarnaast grote betrokkenheid bij anderen. Boellaard was niet alleen met zichzelf bezig maar zette zich actief in voor zijn medegevangenen. Hij was steeds de man die de leiding nam, die moed insprak en hielp, en die de rechtse monarchisten (zijn eigen groep) en de communisten onder de gevangenen verenigd wist te houden zodat de SS hen niet tegen elkaar kon uitspelen. Diverse ex-gevangenen noemen Boellaard als de man die hen erdoor sleepte.

Daarnaast geeft het filmpje een sterk beeld van hoe Boellaard om zich heen moet hebben gekeken. Hij praat vanuit overzicht. Hij duikt niet weg in emotioneel zelfbeklag, maar ook niet in de passieve rol van "observator door de telescoop".
Hij beschrijft hoe het systeem werkte waar hij midden in zat, wat de bedoeling was van de "Nacht und Nebel"-verdwijningen, wat de grootste bedreigingen voor de gevangenen waren. Het is dat overzicht dat waarschijnlijk maakte dat hij zo veel mogelijk de regie kon houden. Dat hem de nuchterheid gaf om te beseffen dat het geïntimideer bij het verhoor door Himmler nog het meest bedoeld was om de aanwezige SS-ers angst voor hun baas in te boezemen. Dat hem ertoe bracht om andere gevangenen aan te sporen om geen afval te eten, hoe hongerig ze ook waren: 'A: het voedt niet. B: je wordt er ziek van. En C: je gooit je eigenwaarde te grabbel, en als je dat doet ben je verloren.'

Moed en integriteit. Actieve betrokkenheid. Overzicht dat tot heldere beslissingen leidt. Het zijn bepaald niet de slechtste eigenschappen voor iemand in een positie van leiderschap.

Verfrissend ouderwets: een eerbetoon aan Stephen Covey

Bron: Wikimedia Commons

Als ik met vakantie ben ga ik bijna helemaal offline. Geen mail of voicemail, nauwelijks internet, alleen SMS voor de dringende zaken. Heerlijk.
Het betekent wel dat ik bij thuiskomst altijd ontdek dat de wereld in de tussentijd niet stil is blijven staan. Wat me dit keer erg trof was het bericht van het overlijden van Stephen R. Covey.

Covey was een van de bekendste 'goeroes' op het gebied van persoonlijk leiderschap. Hij was al een oude man maar nog lang niet 'der dagen zat'. In april kreeg hij fietsend op een steile weg in Utah een ongeluk, en aan de verlate gevolgen daarvan overleed hij op 16 juli.

Nalatenschap
Het is altijd makkelijk om kritisch naar opvallende mensen te kijken. Ook Covey werd soms bekritiseerd, om zijn mormoonse geloof, om zijn nadruk op ouderwetse familiewaarden. Zelf heb ik wel eens moeite gehad met zijn gewoonte (die hij overigens deelt met veel Amerikaanse auteurs op zijn gebied) om ideeën van anderen zonder bronvermelding over te nemen.

Maar veel waardevoller is het om te kijken naar wat zo'n opvallende man bijgedragen heeft. Zijn nalatenschap, om in zijn eigen termen te spreken. En die is groot, heel groot. Je kunt nauwelijks om hem heen.

Pakkende vorm
Een groot aantal ideeën die Covey beschreef zijn gemeengoed geworden: proactiviteit, win-win denken, de Cirkel van Invloed, onderscheid maken tussen urgente en belangrijke dingen. Veel van deze ideeën waren niet van hemzelf. Covey's grote kracht lag om te beginnen in het verzamelen en bundelen van ideeën en ze presenteren in een pakkende vorm: een kader dat hij 'The Seven Habits of Highly Effective People' noemde. Zeven gewoontes, in gewoon Nederlands:

1. Niet mieren over wat je niet kunt veranderen, maar energie steken in waar je wat aan kunt doen.
2. Een beeld vormen van wat je belangrijk en waardevol vindt om te bereiken.
3. Je leven en tijd zo indelen dat je ook aan die belangrijke dingen toekomt.
4. Zoeken naar oplossingen die wederzijds voordeel bieden.
5. Luisteren om te begrijpen, daarna pas praten om begrepen te worden.
6. Zoeken naar synergie in samenwerking: verschillen waarderen, elkaars kracht gebruiken en elkaars zwakten compenseren.
7. Jezelf onderhouden: gezond leven, leren, sociaal actief zijn, en bewust blijven van je waarden.

Principes, geen trucs
Een van de mooiste eigenschappen van zijn werk heb ik altijd de verfrissende ouderwetsheid ervan gevonden. Covey bood geen snelle trucs voor goedkoop succes. Hij bood principes. Zoals hij zelf zei: 'waarden bepalen je gedrag, principes bepalen de gevolgen van je gedrag.'

Het zijn de eenvoudige, ouderwetse regels die we zo makkelijk vergeten:

Dat we niet verantwoordelijk zijn voor onze omstandigheden, maar wel voor de keuzes die we in die omstandigheden maken.
Dat mensen net als machines niet onbeperkt kunnen draaien, maar af en toe onderhoud nodig hebben.
Dat verschillen niet alleen lastig maar ook waardevol zijn.
Dat niemand graag in een relatie zit waarin hij structureel meer moet inleveren dan hij ontvangt.

Ik heb het altijd erg sterk gevonden dat Covey zich niet alleen richtte op het 'wij' (wat al snel zou leiden tot overmatig aanpassen aan anderen, of tot holistische vaagheden) of alleen op het 'ik' (wat al snel leidt tot succes najagen ten koste van anderen, of tot spiritueel narcisme).
Covey richt zich op de plek van het 'ik' in het 'wij'. Gewoonten 1-3 gaan over de stap van 'afhankelijkheid' naar 'onafhankelijkheid', ofwel je eigen plek vinden. Voor sommigen is de kous daarmee af, maar voor Covey is dat maar de eerste stap. Gewoonten 4-6 gaan daarom over hoe je, met je duidelijke eigen plek, weer bewust 'wederzijdse afhankelijkheden' met anderen kunt aangaan. En Gewoonte 7 gaat daarna over even afstand nemen en jezelf opfrissen, alvorens weer aan het werk te gaan.

Simpel, effectief, en o zo belangrijk.

Persoonlijkheid
Ik heb het geluk dat ik Covey een paar jaar geleden nog in Nederland hoorde spreken. Daar realiseerde ik me dat er meer was dan de inhoud alleen. Het verhaal was me inmiddels wel bekend. Het was de man zelf die het verschil maakte.

Ondanks zijn leeftijd leek Covey groot en massief. Misschien lag het aan zijn klassieke jasje met schoudervulling, misschien was het door dat imposante kale hoofd. Maar vooral was het omdat de man de indruk maakte dat hij zijn eigen verhaal niet alleen vertelde, maar belichaamde. Hij had iets aartsvaderlijks over zich.
Hij vertelde hoe de verandering van 20e-eeuwse industriële samenleving naar moderne kenniseconomie wordt tegengehouden doordat de denkwijzes niet veranderen. 'In this 21st century', zei hij, 'we still consider machines to be assets, and people to be costs.' Het kale hoofd ging even heen en weer. 'Well, how do you say "Duuhh!" in Dutch?'

Ik moest denken aan een verhaal uit zijn boek. Het ging over een gesprek dat hij had met de CEO van een groot bedrijf die klaagde dat zijn divisie-managers onvoldoende samenwerkten. Covey wees op de muur achter de man, waar de resultaten van de divisies stonden afgebeeld in de vorm van een paardenrace, met op ieder paard het hoofd van een van de divisie-managers geplakt. 'Vind je het gek dat ze niet samenwerken?'
En ik bedacht dat de grootste nalatenschap van Covey misschien wel het feit is dat CEO's en regeringsleiders luisterden (en hopelijk via boeken en andere media blijven luisteren) naar de stem van deze man en zijn gezonde principes.

De meeste mensen ...

Niet ver van waar ik woon staat een intrigerend citaat op de muur. Ik rij er vaak langs, maar pas onlangs heb ik opgezocht waar het vandaan komt.

Het blijkt van Oscar Wilde, en wat hij kennelijk bedoelde is dat de meeste mensen hun leven leiden alsof het niet van henzelf is, en vooral de dingen doen die andere mensen ook doen.
Een gevat maar ook wat schamper commentaar dus. Ik had bijna spijt dat ik het had opgezocht, want ik interpreteerde het zelf altijd heel anders.

Mij wees de tekst er altijd weer op dat mensen nu eenmaal verschillend zijn. Dat we er niet beter op worden door naar anderen te kijken alsof ze een mislukte kopie van onszelf zijn. De meeste mensen die je tegenkomt zijn niet zoals jijzelf. Ze zijn namelijk andere mensen.

Wat is waardevol?

Zo af en toe is het goed om na te denken over welke motieven voor jou het belangrijkst zijn. Ofwel, wat zijn je kernwaarden?

Want waarden zijn een belangrijk hulpmiddel bij het nemen van goede beslissingen. En je leven laten bepalen door je kernwaarden maakt een mens tevredener en effectiever.

Zo af en toe denk ik er over na. Er zijn best een hoop dingen waar ik waarde aan hecht. Ik zou er een flinke lijst van kunnen maken.

Toen vertelde een collega over een onderzoek waaruit bleek dat mensen in organisaties maar maximaal 3 waarden goed konden hanteren. Bij meer dan drie vergaten ze ze gewoon.

Daar zat ik met mijn lijstje. Kiezen dus. Wat zijn echt de belangrijkste, die ik tot richtsnoer wil maken?
Vooruit, hier zijn ze.

Zin, Fun, en Verbinding.

Zin, als in: zingeving, authentiek en zinvol bezig zijn. Resultaten neerzetten waar je op je tachtigste met tevredenheid op terug kunt kijken.
Fun, als in: plezier hebben (en ontspanning) in het gewoon doen.
Verbinding, als in: samen, contact met andere mensen, wederzijds vertrouwen en geven en nemen.

Groucho Marx zei ooit: 'These are my principles, and if you don't like them, I have others.' Het leuke van waarden is juist dat het geen aangenomen principes zijn. Daarom kwam dit lijstje voor mij eigenlijk niet als een verrassing. En dat is juist goed.

Ben benieuwd welk lijstje andere mensen hebben!

Lange of korte termijn

Mark Rutte reageerde vorige week nogal zuur op berichten dat voorzitter Van Rompuy op verzoek van de Europese Raad werkte aan plannen voor structurele veranderingen in Europa. We moeten niet vluchten in vergezichten, zei hij, maar nu problemen oplossen.

Het was natuurlijk een beetje de automatische reactie van een lijsttrekker die in verkiezingstijd de hete adem van anti-Europese kiezers in zijn nek voelt. Rutte relativeerde zijn verbale wegwerpgebaar dan ook snel.

Maar het zegt ook wel iets over hoe beide mannen denken. En het is een bijna schematische weergave van het eeuwige spanningsveld tussen lange- en kortetermijn-resultaten.

Op korte termijn denken levert snel iets op. Dat is wat Rutte doet: er onder druk op aandringen dat er snel een probleem wordt weggenomen, of in ieder geval de indruk wordt gewekt dat we ergens mee bezig zijn.

Van Rompuy denkt al verder dan de recessie. Hij weet dat kortetermijn-oplossingen een risico met zich meedragen. Want wat als het probleem weg is? Business as usual? Grote kans dat hetzelfde probleem over een paar jaar net zo hard weer terugkomt.
De moeilijkheid voor Van Rompuy, nog afgezien van de steeds meer om zich heen grijpende Eurofobie in de lidstaten, is dezelfde waar veel veranderaars in organisaties mee worstelen: structurele verbeteringen leveren niet zo heel snel zichtbaar resultaat op. En zijn dus moeilijk te verkopen.

Het is te hopen dat de politieke veranderaars de balans tussen structurele verbetering en snel resultaat kunnen vinden. Er hangt wel wat van af.

Mr Alia lost uw succes in zaken op

Als je in de grote stad woont (en misschien ook wel daarbuiten) heb je vast wel eens zo’n papiertje in de brievenbus gehad waarop een ‘groot medium en helderziende’ zijn hulp aanbiedt, ‘ook in de meest hopeloze gevallen enz.’

Dat ‘enz’ doet het hem natuurlijk.

Mr. Alia schijnt verder wat moeite te hebben met het uit elkaar houden van problemen, oplossingen en wensen. Zie de nogal willekeurige opsomming van alles waar hij bij kan helpen: ‘gezondheidsproblemen / impotentie, succes in zaken, familieproblemen, bescherming tegen elk gevaar…’. Enz.
Voor iemand die zegt dat hij ‘voor alle problemen een oplossing’ kan leveren, lijkt me dat onderscheid toch van enig belang. Je zult maar last hebben van succes in zaken.

We kunnen erom lachen. Maar hoe goed gaan we er zelf mee om? Hoe vaak blijven we zelf hangen in problemen, waardoor we geen stap verder komen? En hoe vaak gaan we snel aan een oplossing werken, zonder te weten of die ons wel echt brengt waar we willen zijn?