Wildbreien in het "ondertussen"-tijdperk

Mijn vriendin kwam met een aardige typering: we leven in het "ondertussen"-tijdperk. Wat we ook aan het doen zijn, we zijn ondertussen altijd met iets anders bezig.

We twitteren midden in een gesprek, checken e-mail terwijl we training volgen. Of, wat ik laatst tijdens een vergadering in een café meemaakte, we moeten voortdurend op Foursquare bijhouden wie er allemaal in de buurt zijn, en of we al vaker hebben ingecheckt dan de 'Mayor'. (Als dit laatste geheimtaal voor u is zou ik zeggen, blijf nog even in zalige onwetendheid.)

Internet en sociale media zijn prachtige middelen. Maar ze versterken ook een al aanwezige neiging: het verlies van focus, concentratie en geduld. U weet wel, die grappige ouderwetse eigenschappen die ons de relativiteitstheorie, de symfonieën van Beethoven en de boek- en filmversies van Lord of the Rings hebben gebracht.

We willen steeds meer tegelijk, maar bereiken daardoor niet per se meer. Ik moet zelf vaak mijn modem uitzetten om niet in de verleiding te komen. En hoezeer ik ook vrij en creatief wil denken, ik creëer veel meer concreet resultaat als ik mijn tijd secuur in blokken indeel, waarin ik met één specifiek ding bezig ben. Mensen kunnen nu eenmaal niet goed multitasken zonder de kwaliteit van de individuele taken te schaden.

Misschien beseffen we dat onbewust ook wel. Oude, geduldige bezigheden komen weer terug onder nieuwe, hippe namen. Slowfood. Mindfulness. Misschien hoort wildbreien (de omgeving versieren met zelfgemaakte breiwerken) daar ook wel bij. En misschien lezen we binnenkort ook gewoon weer een boek. Zou ik leuk vinden.

Onderhandelen met de vijand (deel 2)

Terwijl ik dit schrijf kijken de voormalige kemphanen PvdA en VVD of ze met elkaar een kabinet kunnen vormen. Iedereen moet zelf wel eens met anderen tot overeenstemming komen, dus is het interessant om zo'n proces van een afstand te bekijken.
Hoe gaan ze hier uitkomen?

Gaan ze zich vastzetten in de eigen standpunten (zoals tijdens de mislukte paarse formatie van 2010)? Of zullen ze, zoals Balkenende-Bos, later achtervolgd worden door de gevoelige knopen die ze nu niet door kunnen hakken? Misschien wordt het een compromis (Maurice de Hond grapte al: we gaan 126 km/u rijden). Of besluiten ze dat ze geen resultaat kunnen bereiken dat ze aan hun zwaar gepolariseerde achterban kunnen verkopen?

De onderhandelingstactiek die doorgaans de grootste kans biedt op een resultaat waar je trots op kunt zijn is 'win-win'-onderhandelen. Ofwel je laat je eigen stokpaardjes en voorgekauwde oplossingen los, en gaat gezamenlijk nieuwe wegen zoeken die voor beide partijen zo veel mogelijk resultaat opleveren.
Dus niet: ik wil op vakantie naar zee, en jij naar de bergen, en we eindigen halverwege in de lage heuvels. Maar wel: wat wil jij doen en wat wil ik doen, wat vindt ieder het belangrijkst, en welke bestemming geeft ons de meeste mogelijkheden daarvoor?

Veel lastige internationale kwesties zijn opgelost door niet alleen koeken doormidden te delen, maar ook op deze manier samen te kijken hoe je meer koek voor elkaar kunt creëren. Meer koek maakt je verhaal ook beter te verkopen aan de achterban.

De moeilijkheid voor Rutte en Samsom is dat dergelijk onderhandelen tijd kost. Om vertrouwen op te bouwen, en om creatieve oplossingen te verkennen. Terwijl de druk op de ketel staat. Wat dat betreft is het wel goed dat veel van de gesprekken in de achterkamer gebeuren, zonder journalisten er bovenop die wachten op een 'nieuwswaardige' uitglijder van een van beiden.

Ik wens de heren veel succes, en volg ze met interesse, zowel persoonlijk als beroepshalve.

Onderhandelen met 'de vijand'

In zijn speech vorige week prees Bill Clinton president Obama, omdat die de moed had zijn tegenstanders actief in de samenwerking te betrekken.
Een opmerking om bij stil te staan. Want zo vanzelfsprekend is dat niet.

Polarisatie is de laatste tijd het populairste verhaal. De 'ander' is de vijand. Daar praat je niet mee. Obama's tegenstanders zijn erg goed in dit verhaal. Veel Nederlandse politici proberen het ook.

Het is ook het verhaal dat mensen zichzelf vertellen. In veel organisaties is het cultuur geworden: CEO's die niet mét anderen praten, maar tégen hen, met zo min mogelijk ruimte voor antwoord. Medewerkers die zelfs niet tégen hun managers praten, maar met elkaar óver die managers praten. Wij zijn goed, zij zijn slecht, dom of niet te vertrouwen.

Het is het verhaal van de sheriff met de witte hoed, en de schurk met de zwarte hoed. Het verkoopt goed. Mensen voelen zich er stoer bij, en 'in control'.

Het is ook een achterhaald verhaal. De realiteit is meestal dat je de man met de zwarte hoed níet kunt uitsluiten. Omdat je simpelweg niet de macht, de wapens, of de meerderheid hebt om het zonder hem te doen.
Zo heeft Obama te maken met een sterk Republikeins gezind Congres. En als de peilingen kloppen zitten Rutte en Samsom na de verkiezing samen om de tafel. De meeste besluitvormingsprocessen, ook die in organisaties, zijn het resultaat van onderhandelingen.

Als je dan iets wilt bereiken zul je op de gewenste resultaten moeten focussen, en een deel van je heilige gelijk bij de voordeur achterlaten.
Anders blijven belangrijke beslissingen liggen. Stilstand.

Je zult ook je tegenstander enigszins 'heel' moeten laten. De basis van samenwerking is nu eenmaal dat glimpje van onderling vertrouwen. Toen Balkenende in de campagne van 2006 Wouter Bos beschuldigde van draaien en oneerlijkheid, legde hij daarmee gelijk een bom onder het kabinet dat zij later moesten vormen.

Je tegenstander als onbetrouwbare 'vijand' neerzetten omdat je daar zelf beter van denkt te worden: het komt in de praktijk neer op de tak afzagen waar je samen op zit.

De zin van spam

Regelmatig krijg ik spam-mail met pogingen mij Viagra of afslankkuren met appelcider aan te smeren, of phishing-mailtjes met verzoeken om te ‘updaten uw kaart informatie’ en daarvoor de inloggegevens geheel zichtbaar voor anderen in te kloppen.

Tussen al die mail viel er één in het bijzonder op:

‘Ik moet uw partnerschap’.

Een belangrijk thema voor mij is of de resultaten die je creëert zinvol zijn, in je rol, voor je bedrijf, in je leven. Wat precies zinvol is, is niet altijd even makkelijk zichtbaar te maken. Wat voor mijn gevoel in ieder geval niet zinvol is, is makkelijker uit te leggen. Dat is bijvoorbeeld als je vriendin je ’s avonds vraagt, ‘Schat, hoe was het op jouw werk’, en je antwoord is, ‘Geweldig, ik heb weer een miljoen phishing-mailtjes verstuurd’.

Maar bij ‘Ik moet uw partnerschap’ twijfelde ik even. Ik heb er moeite mee om een mailtje dat zo ontroerend knullig begint af te doen als “zinloos”.

Ik heb het niet geopend, dat dan weer niet.

Over de omgang met Alfa-mannen

Goed, nog één keer dan. Zomergasten.

Ondanks (of juist door) de vlotte babbel van Zomergast en telecom-goeroe Ben Verwaayen, was het mooiste moment gisteren een stilte.

Ik moet toegeven dat ik niet de hele aflevering heb uitgekeken. Er zaten interessante onderdelen in, de lichte en de duistere zijde van het vrije ondernemerschap, de speech van Steve Jobs aan Stanford die ik nog niet eerder had gezien - maar voor mijn smaak ook te veel ego en abstract management-jargon (en te weinig zelfreflectie en bereidheid om twijfel en onzekerheid echt te omarmen), om drie uur lang interessant te blijven.

Maar goed, dat mooiste moment. Ben Verwaayen had net, zoals hij al een paar keer had gedaan, een suggestie van interviewer Jan Leyers van tafel geveegd. Nee, dat had er helemaal niets mee te maken. Het gebeurde met de dwingende achteloosheid die veel hoge managers zich eigen hebben gemaakt, en die lijkt te zeggen: "Ach ja, dat kun jij nu wel denken, knul..."

Wat dit moment anders maakte was de reactie van Leyers. Hij sputterde niet tegen, hij knikte niet, hij keek niet op zijn blaadje wat het volgende fragment was. Hij keek Verwaayen alleen maar strak en onbewogen aan.

Het was even stil. Zonder de ruimte om door te gaan alsof er niets was gebeurd, en zonder het tegengas dat vaak brandstof is voor het motortje van Alfa-mannen, leek Verwaayen niet anders te kunnen dan bij zichzelf te rade gaan.
"Tja," zei hij. "Misschien was dat iets te snel geconcludeerd."

Gewoon kijken, zonder iets te doen. Een aardige om te onthouden, als we een Alfa-man de kans willen geven na te denken over iets wat hij het liefst buiten zijn belevingswereld wil houden.

Leiderschap onder druk

Zomergast Jolande Withuis werd gisteren tijdens de uitzending helaas geveld door een migraine-aanval. Heel naar voor haarzelf, en jammer ook omdat het een interessant gesprek was.
Ze had nog net het fascinerende fragment ingeleid waarin verzetsman Pim Boellaard werd geïnterviewd, een week na zijn bevrijding in het kamp Dachau, met het schampschot van een SS-kogel nog op zijn hoofd.

Boellaards levensverhaal, opgetekend door Withuis in haar boek "Weest manlijk, zijt sterk", is heel bijzonder: hoe een blijkbaar wat stijve doorsnee-man uit een nogal bekrompen milieu onder de moeilijkste omstandigheden boven zichzelf uitsteeg, en een held werd.

Welke eigenschappen maakten hem nu zo bijzonder? Allereerst moed. Wie tijdens een verhoor SS-baas Himmler recht in de ogen kijkt en zelfs pittig van repliek dient, heeft lef. En wie in het kamp met gevaar voor eigen leven weigert om een medegevangene af te ranselen als hij daar bevel toe krijgt, maakt duidelijk dat hij zich op geen enkele manier zijn integriteit laat afnemen.

Daarnaast grote betrokkenheid bij anderen. Boellaard was niet alleen met zichzelf bezig maar zette zich actief in voor zijn medegevangenen. Hij was steeds de man die de leiding nam, die moed insprak en hielp, en die de rechtse monarchisten (zijn eigen groep) en de communisten onder de gevangenen verenigd wist te houden zodat de SS hen niet tegen elkaar kon uitspelen. Diverse ex-gevangenen noemen Boellaard als de man die hen erdoor sleepte.

Daarnaast geeft het filmpje een sterk beeld van hoe Boellaard om zich heen moet hebben gekeken. Hij praat vanuit overzicht. Hij duikt niet weg in emotioneel zelfbeklag, maar ook niet in de passieve rol van "observator door de telescoop".
Hij beschrijft hoe het systeem werkte waar hij midden in zat, wat de bedoeling was van de "Nacht und Nebel"-verdwijningen, wat de grootste bedreigingen voor de gevangenen waren. Het is dat overzicht dat waarschijnlijk maakte dat hij zo veel mogelijk de regie kon houden. Dat hem de nuchterheid gaf om te beseffen dat het geïntimideer bij het verhoor door Himmler nog het meest bedoeld was om de aanwezige SS-ers angst voor hun baas in te boezemen. Dat hem ertoe bracht om andere gevangenen aan te sporen om geen afval te eten, hoe hongerig ze ook waren: 'A: het voedt niet. B: je wordt er ziek van. En C: je gooit je eigenwaarde te grabbel, en als je dat doet ben je verloren.'

Moed en integriteit. Actieve betrokkenheid. Overzicht dat tot heldere beslissingen leidt. Het zijn bepaald niet de slechtste eigenschappen voor iemand in een positie van leiderschap.

Verfrissend ouderwets: een eerbetoon aan Stephen Covey

Bron: Wikimedia Commons

Als ik met vakantie ben ga ik bijna helemaal offline. Geen mail of voicemail, nauwelijks internet, alleen SMS voor de dringende zaken. Heerlijk.
Het betekent wel dat ik bij thuiskomst altijd ontdek dat de wereld in de tussentijd niet stil is blijven staan. Wat me dit keer erg trof was het bericht van het overlijden van Stephen R. Covey.

Covey was een van de bekendste 'goeroes' op het gebied van persoonlijk leiderschap. Hij was al een oude man maar nog lang niet 'der dagen zat'. In april kreeg hij fietsend op een steile weg in Utah een ongeluk, en aan de verlate gevolgen daarvan overleed hij op 16 juli.

Nalatenschap
Het is altijd makkelijk om kritisch naar opvallende mensen te kijken. Ook Covey werd soms bekritiseerd, om zijn mormoonse geloof, om zijn nadruk op ouderwetse familiewaarden. Zelf heb ik wel eens moeite gehad met zijn gewoonte (die hij overigens deelt met veel Amerikaanse auteurs op zijn gebied) om ideeën van anderen zonder bronvermelding over te nemen.

Maar veel waardevoller is het om te kijken naar wat zo'n opvallende man bijgedragen heeft. Zijn nalatenschap, om in zijn eigen termen te spreken. En die is groot, heel groot. Je kunt nauwelijks om hem heen.

Pakkende vorm
Een groot aantal ideeën die Covey beschreef zijn gemeengoed geworden: proactiviteit, win-win denken, de Cirkel van Invloed, onderscheid maken tussen urgente en belangrijke dingen. Veel van deze ideeën waren niet van hemzelf. Covey's grote kracht lag om te beginnen in het verzamelen en bundelen van ideeën en ze presenteren in een pakkende vorm: een kader dat hij 'The Seven Habits of Highly Effective People' noemde. Zeven gewoontes, in gewoon Nederlands:

1. Niet mieren over wat je niet kunt veranderen, maar energie steken in waar je wat aan kunt doen.
2. Een beeld vormen van wat je belangrijk en waardevol vindt om te bereiken.
3. Je leven en tijd zo indelen dat je ook aan die belangrijke dingen toekomt.
4. Zoeken naar oplossingen die wederzijds voordeel bieden.
5. Luisteren om te begrijpen, daarna pas praten om begrepen te worden.
6. Zoeken naar synergie in samenwerking: verschillen waarderen, elkaars kracht gebruiken en elkaars zwakten compenseren.
7. Jezelf onderhouden: gezond leven, leren, sociaal actief zijn, en bewust blijven van je waarden.

Principes, geen trucs
Een van de mooiste eigenschappen van zijn werk heb ik altijd de verfrissende ouderwetsheid ervan gevonden. Covey bood geen snelle trucs voor goedkoop succes. Hij bood principes. Zoals hij zelf zei: 'waarden bepalen je gedrag, principes bepalen de gevolgen van je gedrag.'

Het zijn de eenvoudige, ouderwetse regels die we zo makkelijk vergeten:

Dat we niet verantwoordelijk zijn voor onze omstandigheden, maar wel voor de keuzes die we in die omstandigheden maken.
Dat mensen net als machines niet onbeperkt kunnen draaien, maar af en toe onderhoud nodig hebben.
Dat verschillen niet alleen lastig maar ook waardevol zijn.
Dat niemand graag in een relatie zit waarin hij structureel meer moet inleveren dan hij ontvangt.

Ik heb het altijd erg sterk gevonden dat Covey zich niet alleen richtte op het 'wij' (wat al snel zou leiden tot overmatig aanpassen aan anderen, of tot holistische vaagheden) of alleen op het 'ik' (wat al snel leidt tot succes najagen ten koste van anderen, of tot spiritueel narcisme).
Covey richt zich op de plek van het 'ik' in het 'wij'. Gewoonten 1-3 gaan over de stap van 'afhankelijkheid' naar 'onafhankelijkheid', ofwel je eigen plek vinden. Voor sommigen is de kous daarmee af, maar voor Covey is dat maar de eerste stap. Gewoonten 4-6 gaan daarom over hoe je, met je duidelijke eigen plek, weer bewust 'wederzijdse afhankelijkheden' met anderen kunt aangaan. En Gewoonte 7 gaat daarna over even afstand nemen en jezelf opfrissen, alvorens weer aan het werk te gaan.

Simpel, effectief, en o zo belangrijk.

Persoonlijkheid
Ik heb het geluk dat ik Covey een paar jaar geleden nog in Nederland hoorde spreken. Daar realiseerde ik me dat er meer was dan de inhoud alleen. Het verhaal was me inmiddels wel bekend. Het was de man zelf die het verschil maakte.

Ondanks zijn leeftijd leek Covey groot en massief. Misschien lag het aan zijn klassieke jasje met schoudervulling, misschien was het door dat imposante kale hoofd. Maar vooral was het omdat de man de indruk maakte dat hij zijn eigen verhaal niet alleen vertelde, maar belichaamde. Hij had iets aartsvaderlijks over zich.
Hij vertelde hoe de verandering van 20e-eeuwse industriële samenleving naar moderne kenniseconomie wordt tegengehouden doordat de denkwijzes niet veranderen. 'In this 21st century', zei hij, 'we still consider machines to be assets, and people to be costs.' Het kale hoofd ging even heen en weer. 'Well, how do you say "Duuhh!" in Dutch?'

Ik moest denken aan een verhaal uit zijn boek. Het ging over een gesprek dat hij had met de CEO van een groot bedrijf die klaagde dat zijn divisie-managers onvoldoende samenwerkten. Covey wees op de muur achter de man, waar de resultaten van de divisies stonden afgebeeld in de vorm van een paardenrace, met op ieder paard het hoofd van een van de divisie-managers geplakt. 'Vind je het gek dat ze niet samenwerken?'
En ik bedacht dat de grootste nalatenschap van Covey misschien wel het feit is dat CEO's en regeringsleiders luisterden (en hopelijk via boeken en andere media blijven luisteren) naar de stem van deze man en zijn gezonde principes.