Het Abel-moment

Een van de sympathiekste programma's op de Nederlandse televisie vind ik Taarten van Abel.

"Abel" (eigenlijk heet hij Siemon de Jong) is een banketbakker die kinderen helpt met het maken van een taart voor iemand die belangrijk voor hen is. Terwijl ze samen de taart maken praat Abel met zijn gast, en meestal blijkt er een bijzonder verhaal achter de wens te zitten, dat inlevend, maar nuchter en zonder tranentrekkerij wordt besproken.

Aan het eind is er altijd een mooi moment. Zijn we allebei tevreden? En dan komt Abels vaste formule: "Ik zeg: niks meer aan doen".

Het grappige is dat ik tijdens mijn werk, als ik zelf met projecten bezig ben of anderen in leerprocessen begeleid, vaak aan dat moment moet denken. Als je een resultaat aan het creëren bent, is het altijd lastig wanneer je moet ophouden. Zeker wanneer het gaat om persoonlijke of creatieve zaken waar niet echt keiharde SMART criteria aan hangen. En zeker wanneer je, zoals ik, last hebt van een flinke dosis perfectionisme.

Het is iets waar je steeds beter in wordt naarmate je het vaker doet. Maar altijd is het goed om dan even een Abel-moment in te lassen: "Ik zeg: niks meer aan doen".
Om te voorkomen dat je tot in de eeuwigheid aan het pielen bent aan dingen die al lang klaar zijn om op de wereld te worden losgelaten.

(Het schrijven van een blog-post: typisch zo'n ding waar je snel moet zeggen: niets meer aan doen. Deze ging inderdaad lekker snel :-) )

Ja, ik wil

Het heeft even geduurd sinds de laatste post op deze blog. Dat had een aantal redenen. Ik was even minder gemotiveerd, en ook zoekende naar welk zakelijk verhaal ik wilde vertellen, en via welke route.

Er kwamen meer opdrachten dan verwacht, en ik moest me inlezen op nieuwe onderwerpen. Ook de emoties na het overlijden van mijn vader vorig jaar maakten dat ik wat selectief met mijn energie was.

Maar de leukste 'tijdrover' was de voorbereiding van mijn huwelijk. Op 7 september zijn mijn lief en ik getrouwd. En o, wat is dat veel werk, zelfs als je het ongedwongen wilt, en o, wat is het de moeite waard.

Een koor dat je toezingt, een vriend die vioolspelend rondloopt, kinderen die duiven knutselen, trotse moeders, kaarsen voor de vaders, drie prachtige bruidsmeisjes, een nichtje dat trots de ringen aanreikt, familieleden die de taart bakken, de foto's maken en de jurk versieren, een koster die een geweldig cateraar blijkt, een dominee die ook door de aanwezige niet-gelovers als 'een wijs mens' wordt omschreven.

En het allermooiste: iemand van wie je houdt en waar je voor het oog van iedereen 'ja' tegen zegt, en die 'ja' tegen jou zegt.
Wat wil je nog meer?

Hoogmoed

De afgelopen blogpost ging over weten waar je invloed op hebt en waar niet, en dus in zekere zin over realisme.

Nu is realistisch zijn best lastig. Mensen hebben vaak zo hun eigen ideeën over wat realisme is. Ik kan me herinneren dat ik ooit iemand die op mij nogal moedeloos en pessimistisch overkwam daar voorzichtig op wees, waarop hij met plotseling opflakkerende energie uitriep: 'Ik ben geen pessimist; ik ben realist!'

Wat sommige van deze 'realisten' daarnaast zullen merken (en ik herken het zelf soms ook) is dat je door het zoeken naar de echte realiteit vast kunt komen te zitten in observeren, in je herhaaldelijk afvragen hoe het nu zit, waardoor je niet tot concrete stappen komt. En in het effect van concrete stappen zit de realiteit, niet in het denken erover.

Daarom is een scheutje hoogmoed soms wel goed om op gang te komen. De overtuiging dat wat jij voor ogen hebt waardevol is, dat je het wel voor elkaar gaat krijgen, dat je de capaciteiten ervoor hebt of al doende kunt verwerven, of dat je in ieder geval kunt omgaan met de gevolgen als het misgaat.

Het effect van te veel hoogmoed zien we vaak in de nieuwsmedia in de vorm van kostbare foute beslissingen. Het effect van te weinig hoogmoed zien we niet zo in het dagelijkse nieuws, maar wel in de levens van mensen, in vastgelopen organisaties, in moedeloosheid en de angst om risico's te nemen.

Het blijft een lastige balanceer-act. Maar goed, als het makkelijk was zou iedereen het vanzelf kunnen. Dan was het niet spannend meer. En dan had ik minder werk. :-)

Waar maak je je eigenlijk druk om?

Stephen Covey zei altijd dat het effectiever is om je druk te maken over dingen waar je wat aan kunt doen, dan aan zaken waar je niets aan kunt veranderen. Wat je zelf doet, de manier waarop jij tegen de dingen aankijkt en ermee omgaat, dat kun je veranderen. Daar kun je zinvol energie in steken. Proactiviteit noemde hij dit.

Ja, duh, natuurlijk, zeggen mensen dan.

Maar waar maken mensen zich juist druk om? Welke onderwerpen krijg je altijd te horen van collega's bij de koffieautomaat?
Het weer (heel actueel nu - alhoewel er terwijl ik dit schrijf even een zonnetje doorbreekt). De files. En vooral veel dingen die vroeger zijn gebeurd, dingen die anderen ooit hebben gedaan en die 'toch werkelijk te gek voor woorden zijn'.

Je kunt eerder of later gaan rijden. Je kunt je leefpatroon veranderen om te helpen de klimaatverandering tegen te gaan. Je kunt andere mensen vragen om meer rekening met je te houden. Maar dat de Nederlandse snelwegen tussen 7 en 9 vaststaan, dat het de komende dagen koud en regenachtig zal zijn, en dat sommige mensen zich ook na verzoeken niets van je zullen aantrekken, dat kun je in je eentje niet veranderen.

Het idee dat we niet alles zomaar kunnen veranderen is voor sommige mensen reden om nergens meer hun best voor te doen. Dat lijkt me overdreven. Een beetje verschil maken is altijd meer dan geen verschil maken.

Voor anderen is het een beangstigend idee, dat we niet alles kunnen veranderen. Sommige mensen proberen zichzelf en anderen te overtuigen dat je alles kunt zolang je het maar wilt. Dat lijkt me een illusie.
Er zijn managers die ten onrechte geloven dat je alles kunt controleren en sturen. Die krijgen goede banen. Er zijn ook mensen die ten onrechte geloven dat alle ongewenste gebeurtenissen gecontroleerd en gestuurd worden door duistere machten. Die noemen we complotdenkers of aluhoedjes. Het is oneerlijk verdeeld.

Tijdens de afgelopen regenachtige dagen hebben we onze vakantie gepland. Wandelen in Noord Engeland. Een prachtig gebied, maar het is er niet voor niets zo groen.
Even afkloppen (op blank hout!) - dan wordt het mooi weer. Zo, hebben we daar ook weer invloed op gehad.

File!

Vandaag zo'n prachtig moment, dat veel zegt over allerlei dingen die tussen mensen gebeuren. Hoe je in systemen afhankelijk van elkaar kunt zijn. Hoe je vast kunt komen te zitten, en dan alleen nog maar naar elkaar wijst zonder het eigen aandeel te nemen.

In een straat bij mij in de buurt stond op de rijbaan in noordelijke richting een vrachtauto op de weg. De auto's die naar het noorden reden konden daar alleen op de andere rijbaan langs. Daar reden echter auto's in zuidelijke richting, en dus moesten ze even wachten.

Die auto's die in zuidelijke richting reden stuitten echter even verderop ook op een vrachtauto op hun rijbaan. Daar konden ze ook alleen via de andere rijbaan langs, waar inmiddels de file in noordelijke richting aan het ontstaan was.

Als op dat moment een paar auto's in de staart van een van de files een eindje achteruit waren gereden, was er voor iedereen ruimte ontstaan. Maar deze automobilisten reden door tot ze bumper aan bumper met hun voorganger stonden, pal naast een van de stilstaande vrachtauto's. Ze keken tevreden om zich heen. Je laat je in de grote stad toch niet van je plek drukken?

En zo stond iedereen stil. En konden enkele tientallen denkende mensen bij elkaar geen andere oplossing vinden dan de aloude claxon.

Het werd een hels kabaal. Het duurde best lang. Het was ook best wel grappig.

Vertrouwen en transparantie

Als je net een auto hebt gekocht zie je dat type overal rondrijden. Als je met een onderwerp bezig bent zie je het steeds in de media terugkomen.

Vertrouwen, ik schreef er al eerder over.

Ik zag onlangs een programma over de gezondheidszorg. Hoe er steeds meer kosten worden gemaakt voor onderzoeken 'voor de zekerheid', omdat patiënten de artsen niet meer op hun woord vertrouwen, en artsen bang zijn voor klachten en tuchtzaken.

Het ging ook over een initiatief waarbij artsen op internet cijfers kregen van patiënten, en dus vergeleken konden worden. Een chronisch patiënt was erg voor die transparantie. Een arts, die zelf uitstekend gescoord had, maakte zich zorgen over de gevolgen van een dergelijke popularity contest.

Ik realiseerde me dat transparantie geen eenduidig begrip is. Het zelf verschaffen van transparantie is een daad van vertrouwen. Vertrouwen in je eigen kwaliteit, vertrouwen dat de ander netjes met die openheid omgaat, en als hij dat niet doet vertrouwen in je eigen vermogen om dat aan te kunnen.
Maar het steeds eisen van transparantie (wat op dit moment in Nederland erg aan de orde is) is juist een daad van groot wantrouwen.

Het gaat er ook niet alleen over wat anderen doen om vertrouwen te kweken. Vertrouwen hebben in anderen is ook iets is waar sommigen meer toe in staat zijn dan anderen. Soms ook heel begrijpelijk, maar in Nederland lijken we daar op dit moment collectief niet zo goed in.

Gedragsverandering: de fun-factor

Als je het gedrag van mensen wilt beïnvloeden, bevind je je tegenwoordig al snel op glad ijs.
Iedereen moet toch zelf bepalen wat hij doet, nietwaar? Dwang is uit. En als je het indirect doet, word je al snel beschuldigd van manipulatie.

De realiteit is dat je zo iedere vorm van invloed uitbant die we op elkaar kunnen hebben, en daarmee de samenhang uit onze maatschappij haalt. Zonder onderlinge beïnvloeding kan geen enkel sociaal verband bestaan, ook organisaties niet.

Ook je eigen gedrag veranderen is een vorm van beïnvloeden. Tussen zeggen dat je gezonder gaat leven en het ook werkelijk doen zit nog wel een flinke afstand!

Maar verandering kun je ook leuk maken, en dan voelt het ineens anders. Zo leidde een experiment in de metro van Stockholm ertoe dat 66% meer mensen de trap namen in plaats van de roltrap. Hier zie je hoe ze dat deden.